Treydingda MAE va MFE: formulalar va 3 ta real bitim

MAE (Maximum Adverse Excursion) — bitim ochiq turganda koʻrsatgan eng katta vaqtinchalik zarar. MFE (Maximum Favorable Excursion) — xuddi shu vaqt ichida koʻrsatgan eng katta vaqtinchalik foyda. Bitim natijasi faqat yoʻl qayerda tugaganini aytadi, MAE va MFE esa kirish va chiqish orasida nima boʻlganini koʻrsatadi. Quyida formulalar va Binance birjasidagi ochiq jurnalimdan uchta real bitim keltirilgan.

MAE va MFE nima?

MAE — bitim davomida narx pozitsiyangizga qarshi borgan eng uzoq masofa. MFE — u siz tomonga borgan eng uzoq masofa. Ikkalasi ham kirish narxidan, pozitsiyaga qoʻshimcha kirgan boʻlsangiz — oʻrtacha kirish narxidan oʻlchanadi.

Bu usulni Jon Suini (John Sweeney) 1997-yilda chiqqan Maximum Adverse Excursion kitobida bayon qilgan. Bugungi kunda ikkalasini ham MetaTrader 5 strategiya testeri, savdo platformalari va treyding jurnallari hisoblaydi.

Formulalar

Long:   MAE = (Kirish − Eng past) ÷ Kirish × 100%
        MFE = (Eng yuqori − Kirish) ÷ Kirish × 100%
Short:  MAE = (Eng yuqori − Kirish) ÷ Kirish × 100%
        MFE = (Kirish − Eng past) ÷ Kirish × 100%

R’da:   MAE = |Kirish − eng yomon narx| ÷ |Kirish − Stop|
ETD     = MFE − Natija     (choʻqqidan qaytarilgan)
Capture = Natija ÷ MFE     (harakatning saqlab qolingan ulushi)

Eng past va eng yuqori narxlarni faqat pozitsiya ochiq turgan vaqtdan oling. Ularni uch xil ifodalash mumkin:

Kirishga nisbatan foizda. Bitta instrumentdagi bitimlarni solishtirish uchun qulay.
Pulda. Masofa × pozitsiya hajmi. U tebranish sizga qanchaga tushganini koʻrsatadi. Agar pozitsiyaga qoʻshimcha kirgan yoki uning bir qismini yopgan boʻlsangiz, oʻsha daqiqada bozorda turgan hajmni oling.
R’da. 1R — stopingiz beradigan zarar. 0,5R lik MAE narx stopingizgacha boʻlgan yoʻlning yarmini bosib oʻtganini bildiradi. Stopgacha boʻlgan riskni qanday hisoblash bitimdagi risk qoʻllanmasida yoritilgan.

MAE va MFE misoli: real bitim

#2011 bitim — Binance USDT-M fyucherslarida MARSCOINUSDT boʻyicha mening long pozitsiyam. Men 2026-yil 4-sentabr, soat 21:34 UTC da kirdim va 21:56 da pozitsiyaga qoʻshimcha kirdim. Oʻrtacha kirish 0,1916575, pozitsiya — 505 214 tanga, taxminan 96 828 USDT. Yopilish paytida stop 0,18564 da, take-profit esa 0,2668 da turgan edi. Bitimni 5-sentabr, soat 00:36 UTC da, kirishdan 3 soat 2 daqiqa oʻtib, stop yopdi.

Risk, 1R. 0,1916575 − 0,18564 = har bir tangaga 0,0060175, yaʼni kirishning 3,14 foizi.
MFE. Eng yuqori narx 23:16 UTC da, kirishdan taxminan 1 soat 42 daqiqa oʻtib, 0,20666 boʻldi: +7,83%, yaʼni +2,49R. Pulda bu +7 579 USDT vaqtinchalik foyda edi.
MAE. Pozitsiya ochiq turgandagi eng yomon bozor narxi chiqish daqiqasida 0,18500 boʻldi: −3,47%, yaʼni −1,11R. Pulda bu −3 363 USDT vaqtinchalik zarar edi.
Chiqish. Stop 0,18564 da edi, lekin oʻrtacha 0,184977 da, 0,36% yomonroq bajarildi. Narx boʻyicha natija −3,49%, yaʼni −1,11R.
ETD. 2,49R − (−1,11R) = choʻqqi va chiqish orasida 3,6R qaytarilgan.

MAE−1,11R

MFE+2,49R

Natija−1,11R

Qaytarilgan3,6R

#2011 bitim grafigi: MARSCOINUSDT narxining 21:34 dan 00:36 UTC gacha daqiqama-daqiqa yoʻli. 0,1917 atrofida kirish va qoʻshimcha kirish, 23:16 da 0,20666 da MFE choʻqqisi (+2,49R), keyin 0,18564 dagi stopga tushish va −1,11R MAE bilan stop boʻyicha chiqish. Oʻngdagi qavs qaytarilgan 3,6R ni belgilaydi. — Binance’ning bir daqiqalik shamlaridagi #2011 bitim. Chiziqlar: stop (−1R), oʻrtacha kirish (0R), +1R va +2R. 0,2668 dagi take-profit +12,5R da, grafikdan yuqorida edi.

FOQUS ilovasidagi #2011 bitim sahifasi: MARSCOIN long, natija −3 518 USDT, maksimal zarar −3 518, maksimal foyda +7 531, stop boʻyicha yopilgan — Muallifning ochiq jurnalidagi #2011 bitim. Ilova rus tilida koʻrsatilgan (u ingliz tilida ham ishlaydi); skrinshotdagi vaqt UTC+2, matnda esa UTC.

MAE 1R dan oshib ketdi: pozitsiya yopilishidan oldin narx stopdan oʻtib ketdi, stop esa oʻz narxidan yomonroq bajarildi. Bu — slippage. U ishga tushgach bozor buyurtmasiga aylanadigan stopda roʻy beradi: Binance yordamnomasiga koʻra, bunday buyurtma kitobdagi mavjud eng yaxshi narxni oladi va bu narx kutilganidan yomonroq boʻlishi mumkin.

Narx boʻyicha natija (−3,49%) MAE’dan (−3,47%) hatto biroz chuqurroq. Bu ziddiyat emas. MAE pozitsiya ochiq turgandagi, yaʼni stop bajarilgunga qadar boʻlgan bozor narxlari boʻyicha oʻlchanadi. Bunday narxlarning eng yomoni 0,18500 edi. Stopning oʻzi esa bozor buyurtmasi sifatida bajarilib, buyurtmalar kitobining bir necha darajasidan oʻtdi. Pozitsiyaning bir qismi 0,18500 dan pastda yopildi, oʻrtacha ijro esa 0,184977 chiqdi.

Bitta bitim hech narsani isbotlamaydi. Lekin jurnalingizda «MFE 2R va undan koʻp, natija −1R» kabi qatorlar koʻp boʻlsa, ochiq bitimlarni qanday boshqarishingizni koʻrib chiqing: stopni qachon surish va pozitsiyaning bir qismini qachon yopish kerak. Bu tahlilda men ochiq bitim sahifasi tizimga kirmasdan koʻrsatadigan narsalardangina foydalanaman. U stopni yopilish paytidagi holatida koʻrsatadi, lekin uning surilishlari tarixini koʻrsatmaydi. Shuning uchun bu yerda R yopilish paytidagi stopdan oʻlchanadi.

Komissiyalar va fundingdan keyingi MAE va MFE

Muddatsiz fyucherslarda MAE va MFE’ning har birida ikkitadan qiymat bor. Biri — faqat narx boʻyicha. Ikkinchisi oʻsha daqiqagacha olingan komissiyalar va fundingni qoʻshadi. Funding — long va short’lar oʻrtasidagi davriy toʻlov. Binance’da u odatiy holatda har 8 soatda toʻlanadi, funding vaqtidan oldin yopilgan pozitsiya esa uni na toʻlaydi, na oladi.

#2011 bitim	Faqat narx	Komissiya va fundingdan keyin
MFE	+7 579,47 USDT	+7 531,06 USDT
MAE	−3 363,46 USDT	−3 517,85 USDT

Choʻqqida farq 48,41 USDT. Bu aynan ikki kirishning komissiyalari: 37,60 va 10,81 USDT. Bu paytgacha funding olinmagan edi.
Xarajatlardan keyin eng yomon nuqta — chiqishning oʻzi. −3 517,85 USDT — bitim natijasi: narxdan −3 375,07, komissiyalarda −95,14 va fundingda −47,64.

R va foizlarni narxdan hisoblang, shunda bitimlarni solishtirish mumkin boʻladi. Ikkinchi raqam boshqa savolga javob beradi: tebranish hisobingizga qanchaga tushdi. Farq pozitsiya hajmi va ushlab turish vaqti bilan oʻsadi, chunki komissiyalar pozitsiya qiymatidan, funding esa har bir toʻlovda olinadi. Bu bitimlar olingan sahifalarda «Max adverse» va «Max favorable» (maksimal zarar va maksimal foyda) maydonlari ikkinchi raqamni koʻrsatgan.

Chuqur MAE har doim ham yomon kirish emas

#897 bitim — AKEUSDT boʻyicha mening short pozitsiyam. Men 2026-yil 2-sentabr, soat 23:22 UTC da 0,0161241 da kirdim. Yopilish paytida stop kirishdan 6,52% uzoqlikda, 0,017176 da turgan edi. Oʻn toʻrt daqiqadan keyin narx 0,017131 ga yetdi: MAE −6,24%, yaʼni −0,96R. Stopgacha 0,04R qolgan edi va u ishga tushmadi. Men pozitsiyani kirishdan 1 soat 12 daqiqa oʻtib, 0,0148573 da yopdim: +1,20R va +2 976,05 USDT. MFE +1,54R edi, demak, choʻqqidan 0,34R qaytarilgan.

#1138 bitim — MARSCOINUSDT boʻyicha mening long pozitsiyam. Men 2026-yil 3-sentabr, soat 17:22 UTC da 0,1063839 da kirdim. Yopilish paytida stop yoʻq edi, faqat 0,125 da take-profit bor edi. Deyarli ikki soatdan keyin, 19:19 UTC da, narx 0,09564 ga yetdi: MAE −10,10%, yaʼni −5 467 USDT vaqtinchalik zarar. Keyin narx burildi. Men pozitsiyani 21:25 UTC da, eng yuqori nuqtaga yaqin, 0,1146575 da yopdim: +7,78% va +4 148,97 USDT. MFE +8,33% edi.

Bitta shkaladagi uchta bitim, kirishga nisbatan foizda. #2011, MARSCOIN long: MAE −3,47%, MFE +7,83%, −3,5% atrofida stop boʻyicha chiqish. #897, AKE short: aynan stopda MAE −6,24%, MFE +10,07%, +7,9% atrofida chiqish. #1138, yopilishda stopsiz MARSCOIN long: MAE −10,10%, MFE +8,33%, +7,8% atrofida chiqish. — Har bir ustun bitimning eng yomon nuqtasidan eng yaxshisigacha boradi, nuqta — chiqish, chiziqcha — yopilish paytidagi stop. Oʻng tomon — bitim foydasiga; short uchun bu narxning tushishini bildiradi. #2011 da chiqish (−3,49%) MAE’dan (−3,47%) biroz chuqurroq: stop yopilishdan oldingi eng yomon bozor narxidan pastda bajarilgan.

FOQUS ilovasidagi #897 bitim sahifasi: AKE short, natija +2 976 USDT, maksimal zarar −2 412, maksimal foyda +3 843 — Muallifning ochiq jurnalidagi #897 bitim. Ilova rus tilida koʻrsatilgan; skrinshotdagi vaqt UTC+2, matnda esa UTC.

FOQUS ilovasidagi #1138 bitim sahifasi: stopsiz MARSCOIN long, natija +4 149 USDT, maksimal zarar −5 494, maksimal foyda +4 267 — Muallifning ochiq jurnalidagi #1138 bitim. Ilova rus tilida koʻrsatilgan; skrinshotdagi vaqt UTC+2, matnda esa UTC.

Chuqurlikning oʻzi kirishni yomon deyishga asos emas. #897 da narx deyarli stopgacha bordi, bitim esa baribir 1,2R foyda bilan yopildi. Agar foydali bitimlaringizda koʻpincha 0,8–1R lik MAE uchrasa, stopingiz oddiy narx shovqini ichida turibdi.
Foyda oʻzidan kattaroq riskni yashirishi mumkin. #1138 da vaqtinchalik zarar (5 467 USDT) yakuniy foydadan (4 149 USDT) katta edi. Natija buni yashiradi, MAE esa koʻrsatadi.
Stop yoʻq — R ham yoʻq. #1138 da yopilish paytida stop yoʻq edi, shuning uchun uning R’ini hisoblab boʻlmaydi va u R’dagi har qanday taqqoslashdan tushib qoladi.

Koʻp bitimlarda MAE va MFE’ni qanday oʻqish kerak

Bitta setapning bitimlarini ikkita nuqtali diagrammaga joylashtiring. Birinchisida gorizontal oʻqda MAE, vertikal oʻqda natija boʻladi. Ikkinchisida gorizontal oʻqda MFE, vertikalda oʻsha natija. Foydali va zararli bitimlarni turli ranglarda belgilang. MetaTrader 5 testeri bu diagrammalarni «MAE-Profits Distribution» va «MFE-Profits Distribution» deb ataydi.

Nimani koʻrasiz	Bu nimani anglatishi mumkin
Foydali bitimlar kamdan-kam hollarda sizga qarshi qandaydir chiziqdan (masalan, 0,4R dan) uzoqroq ketadi, zararlilari esa stopgacha boradi	Bu chiziqdan oʻtgan bitim kamdan-kam foydaliga aylanadi
Koʻp foydali bitimlarda #897 dagidek 0,8–1R lik MAE bor	Stop oddiy shovqin ichida turibdi va shunday yaxshi bitimlarni urib chiqaradi
Foydali bitimlarning MFE’si natijasidan 2–3 baravar katta	Siz erta chiqasiz va harakatning kichik qismini saqlab qolasiz
Zararli bitimlar koʻpincha #2011 dagidek 1R va undan koʻp foydada boʻlgan	Vaqtinchalik foyda toʻliq qaytarib beriladi; bitimlarni boshqarishni koʻrib chiqing
Koʻp bitimlarda kichik MAE va katta MFE	Kirishlar aniq: kirishdan keyinoq narx siz tomonga harakatlanadi

Manzarani qoidaga aylantirishning bir usuli — persentil usuli. Stop foydali bitimlar MAE’sining 90-persentilidan sal narida qoʻyiladi — bu chuqurlikdan ularning faqat 10 foizi oʻtgan. Maqsad foydali bitimlarning median MFE’siga yaqin qoʻyiladi. Silvina Duarte bu usulni 2026-yilgi MQL5 maqolasida tasvirlaydi va ishonchli persentillar uchun bir necha yuz bitim kerakligi haqida ogohlantiradi; ungacha raqam faqat yoʻnalishni koʻrsatadi.

Har qanday qoidani uni topishda foydalanmagan bitimlaringizda sinab koʻring. Eski bitimlar orqali chizilgan chiziq tasodif boʻlishi mumkin. Bitimlarni setaplar boʻyicha ajrating: yorib oʻtish (breakout) va orqaga qaytish (pullback) turli manzaralar chizadi, bitta uyumda esa ular aralashib ketadi.

Oʻz bitimlaringiz uchun MAE va MFE’ni qayerdan olish mumkin

MetaTrader 5 testeri. U bektest bitimlari uchun MAE va MFE’ni hisoblaydi va ikkala diagrammani chizadi.
Platforma hisobotlari. TradeStation strategiya hisobotida MAE nuqtali diagrammasini chizadi; NinjaTrader savdo statistikasida MAE, MFE va ETD’ni koʻrsatadi.
Jadval. Har bir bitim uchun u ochiq turgandagi eng yomon va eng yaxshi narxni yozing va yuqoridagi formulalarni qoʻllang. Treyding jurnali shabloni R’ni allaqachon hisoblaydi; eng past va eng yuqori narx uchun oʻzingiz ikkita ustun qoʻshing.
Birjangizga ulangan jurnal. U har bir bitim uchun MAE va MFE’ni faqat oʻqish uchun API kalit orqali oʻzi yozib boradi. MetaTrader 5 uchun kalit oʻrnini investor paroli egallaydi, u ham faqat oʻqish uchun. Ushbu maqoladagi raqamlar aynan shu yerdan olingan. Ulanish boʻyicha qoʻllanmalar Binance, Bybit, OKX va MetaTrader 5 uchun bor.

Har bir bitim uchun yana nimalarni yozish kerakligi treyding jurnalini qanday yuritish qoʻllanmasida yoritilgan.

Koʻp beriladigan savollar

MAE hisob drawdown’idan nimasi bilan farq qiladi?

MAE — bitta bitimning uning kirishidan oʻlchangan eng yomon nuqtasi. Hisob drawdown’i — butun hisobning, odatda koʻp bitimlar davomida, choʻqqisidan tushishi.

MAE stopdan katta boʻlishi mumkinmi?

Ha. Bozor buyurtmasi sifatida bajariladigan stop oʻz narxidan yomonroq bajarilishi mumkin. #2011 da stop −1R da turgan, MAE va natija esa −1,11R chiqdi. Tez bozorlarda farq kattaroq boʻlishi mumkin.

ETD nima?

End Trade Drawdown: bitim choʻqqisi va chiqish orasida qancha qaytarib bergani, yaʼni MFE minus natija. U #2011 da 3,6R, #897 da 0,34R boʻldi.

Nechta bitim kerak?

Qancha koʻp boʻlsa, shuncha ishonchli. Oʻnta bitimda MAE chizigʻi har bir yangi bitim bilan siljiydi. Persentillar uchun Silvina Duarte bir necha yuz bitim kerak deb hisoblaydi. Ularni har bir setap uchun alohida sanang.

Oʻz jurnalingizda nimalarni tekshirish kerak

Choʻqqidan qaytarilgan foyda. Foydali bitimlaringizning R’dagi oʻrtacha ETD’si: harakatning qancha qismini bozorga qoldirasiz.
MFE’si 1R va undan koʻp boʻlgan zararli bitimlar. Ular nechta va nega zarar bilan yopilgan.
MAE’si 0,8R va undan koʻp boʻlgan foydali bitimlar. Ular koʻp boʻlsa, stopingiz juda yaqin.
Stopsiz bitimlar. Ularning MAE’sini yakuniy foyda bilan solishtiring.

Manbalar

MetaTrader 5 Help: Testing Report: MFE va MAE taʼriflari, MFE-Profits va MAE-Profits Distribution diagrammalari va ularni qanday oʻqish.
John Sweeney, Maximum Adverse Excursion: Analyzing Price Fluctuations for Trading Management (Wiley, 1997): usulni bayon qilgan kitob.
TradeStation Help: Maximum Adverse Excursion: MAE nuqtali diagrammasi va undan stop qoʻyishda foydalanish.
NinjaTrader 8 Help: Statistics Definitions (veb-arxivdagi nusxa): MAE, MFE va ETD, oʻrtacha ETD = oʻrtacha MFE − oʻrtacha bitim.
Silvina Duarte, Where should your stop-loss really sit? An MAE/MFE excursion analyzer in MQL5 (2026): foydali bitimlar MAE’sining 90-persentilidan narida turgan stop, ularning median MFE’siga yaqin maqsad va ishonchli persentillar uchun bir necha yuz bitim.
Binance: Introduction to Binance Futures Funding Rates: fundingni kim kimga toʻlashi, standart toʻlov vaqtlari 00:00, 08:00 va 16:00 UTC hamda funding vaqtidan oldin yopish.
Binance: Types of Order on Binance Futures: stop-market buyurtma buyurtmalar kitobidagi eng yaxshi narxda bajariladi; slippage.
Ochiq jurnalimdan #2011, #897 va #1138 bitimlar, 2026-yil 8-oktabr holatiga koʻra: ijrolar, yopilish paytidagi stop va take-profit, komissiyalar, funding, MAE va MFE.

Bitimlar raqamlari ularning ochiq sahifalaridan 2026-yil 8-oktabrda olingan. Foizlar, R va ikkala diagramma shu maʼlumotlardan skript yordamida qayta hisoblangan. Tizimga kirmasdan bitim sahifasi stop tarixini koʻrsatmaydi, shuning uchun R yopilish paytidagi stopdan oʻlchanadi. U alohida toʻlovlar boʻyicha fundingni ham, bitimlar haqidagi qaydlarimni ham koʻrsatmaydi.